پرونده ویژه
معرفی کتاب

این اثر سال‌شمار زندگانی رادمرد الهی؛ مجدّد قرن، امام خمینی از تولد تا پیروزی انقلاب اسلامی ایران است که برابر نگاشته‌ها، اسناد و خاطره‌ها ارائه شده است. در این سال‌شمار، در هر مقطعی نکته‌های مهم سیاسی و اجتماعی آن زمان در اختیار خواننده قرار می‌گیرد.

حمایت
جشنواره
  • انقلاب اسلامی و پیامدهای معرفتی

    انقلاب اسلامی ایران تنها برای بهبود وضع معاش مردم شكل نگرفت، بلكه فراتر از این، یك ماهیت ارزشی و دینی دارد و از این رو، اساسی ترین وصف انقلاب ایران، «اسلامی» بودن آن است. در این نوشتار، به راه‌های جهانی سازی انقلاب اسلامی ایران برای رسیدن به یك تمدّن اسلامی اشاره شده است....

    ادامه مطلب ...
  • آثار و نتایج انقلاب اسلامى ایران

    انقلاب اسلامى در همه‏ ى ابعاد فردى و اجتماعى، داخلى و خارجى، سیاسى و اقتصادى و فرهنگى، اهداف بسیار بلندى براى مردم و دولت ترسیم نموده است.این اهداف عمدتاً مأخوذ از قرآن و سنت بوده كه عمدتاً در كلام امام خمینى (ره) و...

    ادامه مطلب ...
  • نعمت انقلاب اسلامی

    به مناسبت سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی در تاریخ 80/12/13 جمعی از خواهران دانشجوی دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهواز با حضرت آیت اللّه مصباح دیدار كردند. ایشان در جمع آن‌ها درباره ارزش نظام اسلامی و مقایسه آن با ...

    ادامه مطلب ...
  • انقلاب اسلامی ایران، جلوه هایی از الطاف امام عصر(علیه السلام)

    انقلاب اسلامی ایران، به رهبری امام خمینی( از حوادث کم نظیر تاریخ این مرز و بوم است که توانست رژیم پهلوی را -که قدرتهای بزرگ شرق و غرب، مدافع آن بودند و تا بن دندان مسلح بود- به گورستان تاریخ فرستد و...

    ادامه مطلب ...
لیبی در آتش بحران و جنگ داخلی
 با توجه به سرسختی دیکتاتور لیبی در برابر مخالفان و حتی هجوم هوایی ناتو به مواضع طرفداران قذافی، جنگ داخلی لیبی وارد مرحله ای فرسایشی شده است. چرا که با توقف پیشروی مخالفان به سمت "طرابلس" پایتخت لیبی و بازپس گیری شماری از مواضع مخالفان توسط ارتش و طرفداران قذافی، مواضع دو جناح در لیبی به نوعی تثبیت و کشور به دو قسمت شرقی و غربی(مناطق تحت تصرف مخالفان و طرفداران قذافی) تبدیل شده که رهاورد این موضوع تداوم کشتار و خونریزی در این کشور مسلمان است.
 
"معمر قذافی" به عنوان یکی از باسابقه ترین دیکتاتورهای جهان عرب 42 سال بر لیبی حکومت کرده است. معمر قذافی با یک کودتای نظامی در سال 1969، نظام پادشاهی لیبی را برانداخت تا "ادریس اول" پادشاه وقت کشور بدون خونریزی از قدرت سقوط کرده و سروان قذافی در سن 27 سالگی رهبر جمهوری لیبی شود.

از سال 1969تاکنون در ظاهر،  کمیته های خلق و بالاتر از آن کمیته های انقلابی ، قدرت را در دست داشته اند اما عملا سرهنگ قذافی حاکم مطلق بوده و با کمیته های انقلاب و هسته بسته ای از مشاورانش مملکت را اداره کرده است. در دوران حکومت قذافی رسانه های آزاد و مستقل در لیبی از بین رفته و فضای مطبوعاتی مانند فضای سیاسی بسته مانده است. همچنین نهادهای اجتماعی مثل گروه های غیردولتی و حقوق بشری نیز در لیبی جایی ندارند.

ساختار اجتماعی لیبی مبتنی بر محوریت قبایل است. به عبارتی دیگر یک لیبیایی خود را در ابتدا اهل قبیله اش و سپس متعلق به کشور لیبی می داند. بسیاری معتقدند یکی از رازهای چهار دهه ماندگاری قذافی در قدرت، همین ساختار قبیله ای جامعه لیبی بوده است. بر این اساس گفته می شود که قذافی در طول این سال ها همواره تلاش می کرده تا رهبران قبایل را با تهدید و یا تطمیع کنترل کند. اختلاف افکنی در میان قبایل با هدف جلوگیری از اتحاد آنها در برابر قدرت حکومتی نیز یکی دیگر از شیوه هایی بوده که گفته می شود قذافی برای مستحکم ساختن قدرت خود، آن را به کار می بسته است.

با توجه به سیاست های اعلانی که با هدف استفاده ابزاری از اصول و ارزش های عربی و اسلامی صورت می گرفت، قذافی در ابتدای کسب قدرت پایگاه های آمریکا و بریتانیا را در لیبی بست و بخشی از منافع تجاری خارجی در این کشور را ملی اعلان کرد. همچنین از برخی گروه پیکار جوی مسلح در سراسر جهان از سازمان آزادی بخش فلسطین گرفته تا ارتش جمهوری خواه ایرلند پشتیبانی به عمل آورد. با وجود تمامی موضع گیری های ضد غربی و نیز غیرمتعارف قذافی که انزوای بین المللی لیبی را به دنبال داشت، پس از پذیرش مسئولیت حادثه تروریستی لاکربی و پرداخت غرامت به بازماندگان و نیز قبول توقف برنامه تولید سلاح های کشتار جمعی و برنامه هسته ای، انزوای لیبی تا حدودی شکست.[1]  با این وجود در تمام دوران حکومت قذافی، فقر عمومی مردم، ظلم و بی عدالتی و تبعیض، استبداد و اختناق و سرکوب مخالفان و... لیبی را به صورت انبار باروتی در آورد که منتظر جرقه برای انفجار خشم عمومی بود.



با شدت گرفتن اعتراضات عمومی در منطقه و با گذشت نزدیک به دو ماه از آغاز انقلاب مردن تونس با وجود تلاش معمر قذافی و حامیان وی برای کنترل امور، مخالفان حکومت با شدت بخشیدن به اعتراضات، هدف اساسی خود را ساقط ساختن دیکتاتوری قذافی اعلام کردند.  با توجه به ساختار عشیره ای و قبیله ای لیبی و مسلح بودن طوایف و قبایل مخالف در مدت زمان کوتاهی اعتراضات مردمی وارد مرحله درگیری های مسلحانه و سپس جنگ داخلی شد چنانکه طی چندماه گذشته نبرد مسلحانه مخالفان و طرفداران حکومت قذافی کشور را به صورت کامل در وضعیت جنگ داخلی قرار داده است.

به گزارش ناظران بین المللی که در اواخر فروردین ماه سال جاری اعلام شد از شروع اعتراضات و درگیری های داخلی تاکنون نزدیک به 10 هزار نفر از مردم لیبی قربانی جنگ داخلی این کشور شده اند. علاوه بر این صدها هزار نفر بی خانمان نتیجه کشمکش مسلحانه قذافی و مخالفانش بوده است.

شدت درگیری های نظامی در لیبی تا حدی بوده که پس از هشدارهای بین المللی به حکومت قذافی نسبت به توقف کشتار در این کشور، شورای امنیت سازمان ملل قطعنامه ای را در زمینه ایجاد منطقه پرواز ممنوع بر فراز لیبی تصویب کرد و به دنبال صدور این قطعنامه نیروهای نظامی سازمان پیمان آتلانتیک شمالی "ناتو" با مداخله مستقیم نظامی برای توقف کشتار  به بمباران مواضع نیروهای دیکتاتور لیبی اقدام نمودند. هرچند که مداخله نظامی نیروهای ناتو خود یکی از دلایل افزایش شمار کشته ها و آوارگان لیبیایی بوده است.

در ابتدای قیام اعتراضی مردم، بخشی از ارتش این کشور به واسطه ساختار قبیله ای لیبی به مخالفان پیوست و این مساله باعث شد تا مردم در قسمت های غربی کشور مانند شهرهای "بنغازی" ، "مصراته" و "اجدابیا" با حمایت ارتش کنترل اوضاع را در دست بگیرند. در مقابل طوایف و قبایل وابسته به قذافی که به صورت عمده در مناطق شرقی کشور مستقر بوده و در طول سال های حکمرانی وی از امتیازات فراوانی در مقایسه با دیگر طوایف برخوردار بوده اند، با گره زدن سرنوشت خود به سرنوشت دیکتاتور لیبی از وی حمایت کردند. علاوه بر این، کنترل بخش مهمی از تسلیحات و تجهیزات نظامی سبک و سنگین در دست دولت توانسته است تاکنون از سقوط قذافی جلوگیری کند.

در اعتراض به کشتارهای اخیر تاکنون مقاماتی چون وزیران کشور، دادگستری و برخی سفرای لیبی در کشورهایی مانند آمریکا، چین، هند و...و نماینده کشور در اتحادیه عرب، استعفا کرده اند. همچنین هیئات نمایندگی لیبی در سازمان ملل نیز از جامعه بین الملل خواسته به حکومت این کشور برای توقف خشونت ها فشار بیاورد.

ناآرامی ها در لیبی که دوازدهمین صادرکننده نفت به شمار می رود، بازارهای جهانی انرژی را نیز متلاطم کرده است. لیبی که عضو اوپک است، پیش از شروع جنگ داخلی روزانه یک میلیون و 600 هزار بشکه نفت خام تولید می کرد و ناآرامی های اخیر موجب کاهش و توقف تولید نفت این کشور و البته رسیدن قیمت نفت به بالاترین حد خود در دو سال و نیم اخیر شده است.

پیشتر نیز سقوط حسنی مبارک، بازارهای انرژی را تحت تاثیر قرار داد؛ تاثیری که بیش از هرچیز ناشی از نگرانی از بسته شدن کانال سوئز و مختل شدن فرایند نقل و انتقال انرژی بود. اما در مورد لیبی وضعیت متفاوت است. بر این اساس این نگرانی وجود دارد که ادامه ناآرامی ها در این کشور  در کنار ناتوانی برخی کشورها مانند عربستان سعودی در زمینه جبران کمبود نفت در بازار جهانی منجر به افزایش بیشتر بهای نفت شود . همچنین به طور کلی این نگرانی بزرگ در بازارهای جهانی وجود دارد که با گسترده شدن ابعاد بحران سیاسی در خاورمیانه و کشیده شدن احتمالی آن به برخی از کشورهای اصلی تولید کننده نفت نظیر عربستان سعودی، بازار مواد خام و به طور کلی اقتصاد بین الملل با بحرانی بی سابقه روبرو شود. [2]

با توجه به سرسختی دیکتاتور لیبی در برابر مخالفان و حتی هجوم هوایی ناتو به مواضع طرفداران قذافی، جنگ داخلی لیبی وارد مرحله ای فرسایشی شده است. چرا که با توقف پیشروی مخالفان به سمت "طرابلس" پایتخت لیبی و بازپس گیری شماری از مواضع مخالفان توسط ارتش و طرفداران قذافی، مواضع دو جناح در لیبی به نوعی تثبیت و کشور به دو قسمت شرقی و غربی(مناطق تحت تصرف مخالفان و طرفداران قذافی) تبدیل شده که رهاورد این موضوع تداوم کشتار و خونریزی در این کشور مسلمان است. به رغم مقاومت سرسختانه دیکتاتور لیبی در برابر خواست مردم و حتی جامعه بین المللی برای دست کشیدن از قدرت در این کشور بحران زده که حتی نمایندگان برخی کشورهای غربی و نیز دولت انتقالی لیبی را به مذاکره با قذافی وادار ساخته، افزایش دامنه بحران در لیبی، به احتمال کناره گیری معمر قذافی از قدرت قوت بخشیده و بازار حدس و گمان ها در مورد آینده سیاسی این کشور داغ شده است. به طور کلی دو نگاه بدبینانه و خوش بینانه نسبت به آینده این کشور عربی و آفریقایی مطرح شده است.  بر اساس رویکرد بدبینانه، برخی معتقدند به دلیل نبود احزاب منسجم و قوی در لیبی، ممکن است در صورت کناره گیری قذافی از قدرت، کشور دچار هرج و مرج و حتی جنگ داخلی شود. بر این اساس گفته می شود اپوزیسیون خارج نیز که نقش مهمی در تهییج مردم برای اعتراض داشته بسیار متفرق و فاقد انسجام لازم است.

در مقابل اما برخی در چارچوب رویکردی خوشبینانه بر این نظرند که آینده لیبی پس از قذافی چندان سیاه و تاریک نیست. بر این اساس گفته می شود لیبی گرچه دارای احزاب قوی و پرنفوذ نیست اما وجود سیاستمدارانی عملگرا بویژه آن بخش از وزرا و سفرایی که در اعتراض به سرکوب های اخیر از مقام خود استعفا کرده اند و نیز بخش مهمی از ارتش و چهره های تحصیلکرده لیبیایی که عمدتا در خارج از این کشور زندگی می کنند، باعث می شود که دوران پس از قذافی آنچنان که برخی می گویند دورانی پربحران نباشد.  علاوه بر اینکه تشکیل دولت انتقالی لیبی توسط نخبگان و رهبران مخالفان، مورد حمایت بخش مهمی از جامعه بین المللی قرار گرفته و در صورت سقوط قذافی می تواند تا حد زیادی خلاء ناشی از سقوط دیکتاتور را پر کند.

در وضعیت کنونی  می توان گفت که زمان به ضرر قذافی در حال گذر است. چرا که با ایجاد شکاف های جدید در سیاستمداران، نظامیان و قبایل و نیز مقاومت معترضان از یک سو و بیشتر شدن فشارهای جامعه جهانی از سوی دیگر، توان و ابزار وی برای کنترل شرایط از بین می رود. قذافی در این شرایط بحرانی، به هیچ کس نمی تواند اعتماد کند. او بیرحمانه تر از رژیم های تونس و مصر بر مخالفان می تازد اما پایه های حکومتش روز به روزسست تر به نظر می رسد.

با بررسی علل و ویژگی های انقلاب های عربی در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا بسیاری از تحلیل گران معتقدند به رغم وجود برخی  زمینه ها و شرایط متفاوت فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و امنیتی در جوامع منطقه، استبداد حاکمان کشورهای منطقه، خفقان سیاسی و نبود آزادی های سیاسی و مدنی، ممنوعیت فعالیت احزاب و گروه های مخالف به خصوص اسلامگرایان، وجود وابستگی ساختاری دولت های حاکم به قدرت هایی مانند ایالات متحده که در تایید موجودیت رژیمی مانند اسراییل تبلور یافته است، اتخاذ برخی سیاست های غیر اسلامی و پشت پا زدن به اصول و ارزش های مذهبی، گسترش فساد و ناکارآمدی و تبعیض در دستگاه های اداری و دولتی رژیم های حاکم، افزایش فقر، بیکاری و مشکلات معیشتی میان توده های مردم که در شرایط بحران اقتصاد جهانی نمود عینی تری یافته، نبود بسترهای قانونی و سیاسی لازم برای اصلاحات مورد نظر افکار عمومی و... زمینه های تحول خواهی و تجدید نظر طلبی را به صورت یکپارچه در بسیاری از کشورهای خاورمیانه و شمال افریقا پدیدآورده و هرآینه می توان منتظر بروز تحولاتی مشابه با رخدادهای مصر و تونس در کشورهای دیگر منطقه بود. افزون بر اینکه در شرایط کنونی توسل به ابزارهایی که اسلام سیاسی در اختیار تحول طلبان قرار می دهد، مسیر را برای رخدادهای اصلاح طلبانه مورد نظر ملت های منطقه هموارتر از گذشته می کند.

 
پی نوشتها:
سید محمد موسی کاظمی
[1] - "نگاهی به ساختار قدرت و رویکردهای بین المللی حکومت قذافی"، مجله راهبرد دفاعی، شماره 28، تابستان 1387.

2- " لیبی: از پیشروی مخالفان تا سرسختی قذافی" در :
http://www.irna.ir/NewsShow.aspx?NID=30268302



درباره وب

امام یک باور اصیل و ناب است در قلوب شیعیان عالم ، خط امام زوال نمی پذیرد چون ولایت زوال ناپذیر است . امام خمینی یک ستون و رکن رکین است در سلاسل وجودی شیعه ، خط امام زنده است چون باور ولایت فقیه زنده است .
نظرسنجی
به نظر شما به چه میزان محتاج اندیشه های امام هستیم ؟







امکانات
آمار
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :